Vũ Trọng Phụng đạo và đời - Thạch Thị Sene
13/10/2014


             
 Vũ Trọng Phụng Là một nhà văn đa tài, thành công ở nhiều lĩnh vực: Tiểu thuyết, phóng sự, truyện ngắn, kịch, dịch thuật... Ở thể loại nào, ông cũng có những nổi bật, xuất sắc. Đặc biệt mảng tiểu thuyết và phóng sự của ông được quan tâm,  bàn luận, mổ xẻ, phân tích ở nhiều khía cạnh khác nhau.
            Vũ Trọng Phụng sinh ra trong một gia đình nghèo, nói như cách nói của nhà văn Ngô Tất Tố là "cái nghèo gia truyền". Cha ông mất sớm, mới đậu sơ học Pháp Việt, ông đã phải tìm việc làm để mưu sinh rồi tiếp tục học lên, và bắt đầu viết báo, viết văn. Bản thân sức khỏe yếu, nhà nghèo, lại là trụ cột của gia đình nên Vũ Trọng Phụng thấm thía nỗi cơ cực, nhọc nhằn của chính cuộc đời mình, gia đình mình. Do đó, trong ông luôn tiềm ẩn một sự đồng cảm, chia sẻ, với tất cả những người nghèo khổ. Ngay ở những truyện ngắn đầu tiên của ông, người đọc đã cảm nhận rõ sự xót xa, thương cảm của ông khi viết về những thân phận nghèo khổ, dưới đáy cùng của xã hội. Đó là chuyện vào đêm mưa rét một ông lão ăn mày đói rách gõ cửa ăn xin nhà thầy cai thu thuế chợ đang ngồi uống rượu. Thầy cai đã tàn nhẫn đuổi, mắng, đe dọa và hắt cả chậu nước lạnh vào ông lão. Sáng hôm sau, con trai thầy cai đã thấy xác ông lão ăn mày chết cong queo trong cái cống xi măng. Cậu bé trong sáng, ngây thơ, mới 11 tuổi đã nhiều phen chứng kiến cảnh bố mình đánh đập những người già, em nhỏ, đã xấu hổ, nhục nhã vì bị bạn bè cùng lớp chế giễu, nay trước tội ác bố mình gây ra nên đã chọn cái chết để giải thoát khỏi sự buồn đau. Cái chết của cậu bé như một sự lên án mạnh mẽ thói tàn nhẫn, vô lương tâm của một hạng người trong xã hội. Hay chuyện một bà lão mù, 76 tuổi, sống trong cảnh ăn gửi, nằm nhờ rất cực nhục. Trước kia, nhà cũng có của ăn của để, bà cưu mang, giúp đỡ bao người, làm nhiều việc thiện, con trai bà do ăn chơi đã nhẩn tâm bán hết ruộng vườn nhà cửa rồi bỏ đi, bà trở thành kẻ trắng tay, lang thang không nhà cửa, không người thân,  bà đau khổ khóc mù cả mắt. Nay gặp bước khốn cùng những người trước đây được bà giúp đều quay mặt. Duy có bác đánh dậm, người cháu họ từng chịu ân nghĩa bà nhiều nên "đành cắn răng, vuốt bụng, nhắm mắt nuôi cô trong lúc hoạn nạn". Nhưng nhà bác đánh dậm lại quá nghèo, con nhỏ nên một thời gian bác đánh dậm cũng thấy nản lòng và nghĩ bà lão như đang cướp cơm của vợ con mình. Người vợ thì suốt ngày đay nghiến bà lão. Rồi một ngày, hai vợ chồng bác đánh dậm bắt bà ra đầu đê ngồi ăn xin. Một đêm mưa to gió lớn, dù hai đứa con đã nhắc nhưng họ vẫn bỏ mặc bà lão ngoài đê, để sáng ra, bác đánh dậm thấy xác bà lão bị gió thổi bay xuống ruộng, bị quạ mổ nát nhừ. Thật là cảnh tượng hãi hùng ! Hoặc một phụ nữ quá tin vào những lý lẽ của chồng, hồn nhiên, thật thà trả lời hết những câu gặng hỏi của chồng, để rồi mất đi hạnh phúc một đời vì tính ghen tuông của chồng. Cái ghen của người chồng ghê gớm, dai dẳng đến nỗi cả khi vợ hấp hối anh ta cũng không tha thứ chuyện cũ để vợ mình ra đi được thanh thản. Tác giả không chỉ miêu tả sâu sắc, sống động về những thân phận nghèo khổ, bất hạnh qua những câu chuyện, cách ứng xử của con người với con người mà còn bày tỏ niềm thương cảm, xót xa của mình trước số phận con người. Cái kết đã đẩy bi kịch đến tận cùng, cái chết của cậu bé hay cái chết của bà lão ăn xin như một sự lên án mạnh mẽ thói tàn nhẫn, vô lương tâm của một hạng người. Không lẽ cái danh lợi, cái đói nghèo đã đẩy con người ta đến chỗ bạc ác, vô ơn, khốn nạn như thế này ư ?
         Do yêu thương, quí trọng con người, Vũ Trọng Phụng từ ác cảm đến khinh ghét, căm phẫn, ra sức tố cáo những kẻ vô nhân đạo, sống không có tình người. Khi cảm thông với người nghèo, lên án bọn vô nhân tín, Vũ Trọng Phụng thể hiện sự ước ao của mình muốn mỗi con người phải có sống  trong sạch, thanh cao, có tình có nghĩa đúng với bản chất người để cuộc đời tốt đẹp hơn. Từ đó, ông công kích cả những cái chướng tai, gai mắt, con đẻ của cái