Hà Nội - 2005
1
Tiết 23

ĐẶC ĐIỂM
CỦA VĂN BIỂU CẢM


Trường THCS Lương Thế Vinh

Hà Nội - 2005
2
Kiểm tra bài cũ
1-Thế nào là văn biểu cảm?
2- Nêu đặc điểm của văn biểu cảm.
Hà Nội - 2005
3
Trả lời:
-Văn biểu cảm là văn bản viết ra nhằm biểu đạt tình cảm, cảm xúc, sự đánh giá của con người với thế giới xung quanh và khêu gợi lòng đồng cảm nơi người đọc.
-Đặc điểm chung của văn biểu cảm là bao gồm các thể loại văn học.Nội dung là những tình cảm đẹp,thấm nhuần tư tưởng nhân văn(yêu thiên nhiên,yêu con người,yêu tổ quốc,ghét những thói tầm thường,độc ác…)
Kiểm tra bài cũ
Hà Nội - 2005
4
Đọc bài văn "Tấm gương"
Tấm gương là người bạn chân thật suốt một đời mình, không bao giờ biết xu nịnh ai, dù dó là kẻ vương giả uy quyền hay giàu sang hãnh tiến. Dù gương có tan xương nát thịt thì vẫn cứ nguyên tấm lòng ngay thẳng trong sạch như từ lúc mẹ cha sinh ra nó.
Nếu ai có bộ mặt không xinh đẹp thì gương không bao giờ nói dối, nịnh xằng là xinh đẹp. Nếu ai mặt nhọ, gương nhắc nhở ngay. Nếu ai buồn phiền cau có thì gương cũng buồn phiền cau có theo như để an ủi, sẻ chia cho người đỡ buồn phiền sầu khổ.
Hà Nội - 2005
5
Là người, ai dám tự bảo mình là trong sáng suốt đời như tấm gương kia. Thiếu gì kẻ ác độc, nịnh hót hớt lẻo, dối trá, có kẻ còn tham lam bảo trắng là đen, gọi xấu là tốt đấy sao .
Không một ai không soi gương, tư già đến trẻ, từ đàn ông đến đàn bà, soi gương nhiều nhất là các chị của chúng ta, những cô gái càng xinh đẹp thì càng thích soi gương .
Không hiểu ông Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi có lúc nào soi gương để buồn phiền cho gương mặt xấu xí của mình, để rồi làm bài phú
Hà Nội - 2005
6
"Hoa sen giếng ngọc" nổi tiếng bao đời. Anh Trương Chi nữa, anh ngồi trên con thuyền lơ lửng mặt sông, có soi vào dòng nước để tủi cho khuôn mặt mình, nên đành gửi long vào tiếng hát cho say đắm lòng cô gái cấm cung và bao người khác nữa… thành câu chuyện đau buồn.
Có một gương mặt đẹp soi vào gương quả là hạnh phúc. Nhưng hạnh phúc càng trọn vẹn hơn nếu có một tâm hồn đẹp để mỗi khi soi vào tấm gương lương tâm sâu thẳm mà lòng không hổ thẹn.


Hà Nội - 2005
7

Còn tấm gương bằng thuỷ tinh tráng bạc, nó vẫn là người bạn trung thực, chân thành, thẳng thắn, không hề nói dối, cũng như không bao giờ biết nịnh hót hay độc ác với bất cứ ai.
( Theo Băng Sơn,u tôi)


Hà Nội - 2005
8
Bài văn “Tấm gương”biểu đạt tình cảm gì? Để biểu đạt tình cảm đó,tác giả đã làm như thế nào?
Bài văn “Tấm gương” ca ngợi đức tính trong sáng,trung thực,chân thành,thẳng thắn của con người.
Tác giả mượn hình ảnh tấm gương để gián tiếp biểu đạt tình cảm của mình.
Hà Nội - 2005
9
* Em hãy chia đoạn, tìm ý chính của mỗi đoạn trong bài văn "Tấm gương" và cho biết mối quan hệ giữa mở bài và kết bài:

I. Mở bài:
"Từ đầu .............đến........."
* Ý:
II. Thân bài:
Từ đâu ........ đến đâu...
Ý:
III. Kết bài:
Từ đâu ........ đến đâu...
Ý:
Hà Nội - 2005
10

* Đáp án:
I. Mở bài:
"Từ đầu .............đến: sinh ra nó"
* Ý: Nêu cảm xúc của tác giả.
II. Thân bài:
Từ "Nếu ai........ đến: hổ thẹn".
Ý: Nói về các đức tính của gương.
III. Kết bài:
Còn lại
Ý: Khẳng định lại cảm xúc.
* Mở bài và kết bài có quan hệ gắn bó, thống nhất làm thể hiện rõ chủ đề.
Hà Nội - 2005
11

* Các đặc điểm của văn bản biểu cảm:
1. Để biểu đạt tình cảm, người viết có thể chọn một hình ảnh có ý nghĩa ẩn dụ, tượng trưng (là một đồ vật, loài cây hay một hiện tượng nào đó) để gửi gắm tình cảm, tư tưởng, hoặc biểu thị bằng cách thổ lộ trực tiếp những nỗi niềm, cảm xúc trong lòng.


Hà Nội - 2005
12

* Các đặc điểm của văn bản biểu cảm:
2. Bài văn biểu cảm thường có bố cục ba phần như mọi bài văn khác.
3. Tình huống bài văn phải rõ ràng,trong sáng,trung thực thì biểu cảm mới có giá trị.



Hà Nội - 2005
13
2-Đọc đoạn văn
"Trích những ngày thơ ấu" - Nguyên Hồng


Mẹ ơi! Con khổ quá mẹ ơi! Sao mẹ đi lâu thế? Mãi không về! Người ta đánh con vì con dám cướp lại đồ chơi của con mà con người ta giằng lấy. Người ta lại còn chửi con, chửi cả mẹ nữa! Mẹ xa con, mẹ có biết không ?

Hà Nội - 2005
14


"Mẹ ơi! Con khổ quá mẹ ơi! Sao mẹ đi lâu thế? Mãi không về! Người ta đánh con vì con dám cướp lại đồ chơi của con mà con người ta giằng lấy. Người ta lại còn chửi con chửi cả mẹ nữa! Mẹ xa con, mẹ có biết không?"
Mẹ ơi
Con khổ quá mẹ ơi
Sao
Mãi không về
mẹ có biết không
=>Mỗi một bài văn biểu cảm tập trung
biểu cảm một tình cảm chủ yếu.
Hà Nội - 2005
15
Đoạn văn trực tiếp biểu hiện tình cảm nhớ mẹ vì không có mẹ bên cạnh để bênh vực,che chở.
Đoạn văn biểu hiện tình cảm gì? Tình cảm ở đây biểu hiện trực tiếp hay gián tiếp? Em dựa vào dấu hiệu nào để đưa ra nhận xét của mình?
Hà Nội - 2005
16



Ghi nhớ: SGK trang 86
Hà Nội - 2005
17
Bảng so sánh mục đích, phương thức
giữa văn biểu cảm và văn miêu tả
Hà Nội - 2005
18
II_LUYỆN TẬP
Phượng cứ nở. Phượng cứ rơi. Bao giờ cũng có hoa phượng rơi, bao giờ cũng có hoa phượng nở. Nghỉ hè đã đến. Học sinh sửa soạn về nhà. Nhà chưa về, cái vui gia đình đâu chả thấy, chỉ thấy xa trường, rời bạn, buồn xiết bao! Những cuộc tình duyên giữa bạn bè đến lúc rẽ chia, cũng rẽ chia dưới màu hoa phượng: Dù hữu tâm, dù vô tình, người nào cũng có sắc hoa phượng nằm ở trong hồn. Phượng xui ta nhớ cái gì đâu. Nhớ người sắp xa, còn đứng trước mặt... Nhớ một trưa hè gà gáy khan… Nhớ một thành xưa son uể oải…

Bài tập 1: Đọc bài văn "Hoa học trò" và trả lời câu hỏi?
Hà Nội - 2005
19
....Thôi học trò đã hết, hoa phượng ở lại một mình. Phượng đứng canh gác nhà trường, sân trường. Hè đang thịnh, mọi nơi đều buồn bã, trường ngủ, cây cối cũng ngủ. Chỉ có hoa phượng thức để làm vui cho cảnh trường. Hoa phượng thức, nhưng thỉnh thoảng cũng mệt nhọc, muốn lim dim. Gió qua, hoa giật mình, một cơn hoa rụng.
Cứ như thế, hoa-học-trò thả những cánh son xuống cỏ, đếm từng giây phút xa bạn học sinh! Hoa phượng rơi, rơi... Hoa phượng mưa. Hoa phượng khóc. Trường tẻ ngắt, không tiếng trống, không tiếng người. Hoa phượng mơ, hoa phượng nhớ. Ba tháng trời đằng đẵng. Hoa phượng đẹp với ai ,khi học sinh đã đi cả rồi!
  “THEO XUÂN DIỆU”
Hà Nội - 2005
20
1. Bài văn thể hiện tình cảm gì?
- Bày tỏ nỗi buồn nhớ khi phải xa trường, xa bạn.
2. Việc miêu tả hoa phượng đóng vai trò gì ?
- Đóng vai trò thể hiện tình cảm của tác giả.
3. Vì sao tác giả gọi hoa phượng là hoa học trò ?
- Vì nhà thơ Xuân Diệu đã biến hoa phượng, một loại hoa nở rộ vào dịp kết thúc năm học thành biểu tượng chia ly ngày hè đối với học trò
- Vì hoa phượng gắn bó với ngôi trường, gắn bó với tuổi học trò, và luôn kề vai, sát cánh với học trò.
Hà Nội - 2005
21
4. Bài văn này biểu cảm trực tiếp hay gián tiếp?


- Bài văn biểu cảm trực tiếp đan xen với gián tiếp.
Phượng cứ nở. Phượng cứ rơi. Bao giờ cũng có hoa phượng rơi, bao giờ cũng có hoa phượng nở. Nghỉ hè đã đến. Học sinh sửa soạn về nhà. Nhà chưa về, cái vui gia đình đâu chả thấy, chỉ thấy xa trường, rời bạn, buồn xiết bao! .........
........! Hoa phượng rơi, rơi... Hoa phượng mưa. Hoa phượng khóc. Trường tẻ ngắt, không tiếng trống, không tiếng người. Hoa phượng mơ, hoa phượng nhớ. Ba tháng trời đằng đẵng. Hoa phượng đẹp với ai ,khi học sinh đã đi cả rồi!
Hà Nội - 2005
22
5. Hãy tìm mạch ý của bài văn theo gợi ý sau?

I. Đoạn 1:
"Từ .............đến......."
* Ý: ?
II. Đoạn 2:
"Từ ........ đến............."
Ý: ?
II. Đoạn 3:
"Từ ........ đến............."
Ý: ?
Hà Nội - 2005
23
Đáp án:

I. Đoạn 1:
"Từ đầu ......đến uể oải"
* Ý: Cảm xúc bối rối, thẫn thờ.
II. Đoạn 2:
"Từ thôi học trò đã về hết .... đến cơn hoa rụng"
Ý: Cảm xúc trống trải.
II. Đoạn 3:
" Còn lại "
Ý: Cảm xúc cô đơn, nhớ bạn pha chút hờn dỗi.
Hà Nội - 2005
24
Bài tập 2
Bằng một đoạn văn ngắn, hãy bày tỏ cảm nghĩ của em về một trong 3 loài hoa sau?
Hoa Giấy
Hoa Sen
Hoa Đào
Hoa Hồng
Hoa Sen
Hà Nội - 2005
25
Hướng dẫn về nhà
- Học bài
-Tập viết một đoạn văn biểu cảm
(đề tài tự chọn)
-Chuẩn bị bài: Đề văn biểu cảm và cách làm bài văn biểu cảm”